rvitinn

Byssur, sklar og stl

a er ansi langt san g las megni af Guns, germs and steel eftir Jared Diamon en g klrai hana gr, las sasta kaflann, lokaorin og vibtarkaflann.

Bkin fjallar um a af hvernig samflg hafa rast me mismunandi htti heimslfunum sustu rettn sund r. Af hverju silgdu Evrpubar til Amerku og tku yfir lfuna en ekki fugt?

Helsta niurstaa bkarinnar er a megin orsakavaldurinn s umhverfi, ekki mismunur eiginleikum kynttanna. Hvtu mennirnir voru ekkert betri en frumbyggjar Amerku, eir voru bara heppilega stasettir. Tja, etta er kannski ekki alveg svo einfalt en etta er grunnurinn.

Forsendur fyrir v a samflg byrjuu a rast "betur" var a hgt vri a afla meiri matar en flk urfti fr degi til dags. Me akuryrkju voru komnar forsendur fyrir v a mynda fjlmennari samflg ar sem str hluti vann vi anna en a afla matar. Evrpa og asa (evrasa) hefur miklu betri forsendur til akuryrkju en nnur svi heimsins, essum svum var veurfar heppilegra og matjurtir meira mli en rum svum.

Hsdr skipta lka mjg miklu mli. au voru forsenda ess a menn gtu rkta mat sumum svum, bi me v a draga plginn og veittu bur. ttbli samt nlgt vi hsdr olli v svo a sklar brust r drum menn og flk essum svum myndai nmi fyrir eim (a sem drapst ekki strax). essir sklar voru svo httulegasta vopn Evrpuba og drpu miklu fleiri heldur en vopnin.

a er svo afar frlegt a bera saman Kna og Evrpu. Kna st Evrpu svo miklu framar a a er eiginlega hlgilegt. fyrri hluta fimmtndu aldar sendu Knverjar marga flota sem hver samanst af hundruum skipa, sem hvert var meira en hundra metrar lengd, me samtals rija tug sunda manna hfn, vert yfir Indlandshaf allt a austurstrnd Afrku. etta var ratugum ur en Klumbus fr me rj skip yfir Atlantshafi og fann Amerku. a er raun magna a hugsa t etta. Svo httu Knverjarnir bara siglingum og lgu niur flotana einhverju rugli. Frlegar kenningar um a bkinni.

etta er semsagt afskaplega frleg bk ar sem fram koma margar hugaverar (sumar umdeildar) kenningar.

bkur
Athugasemdir

Sverrir - 07/07/09 11:34 #

Bkur Jareds Diamonds eru gra gjalda verar en kenningin um a Knverjar hafi misst af lestinni 15. ld er pnulti relt og hpin, aallega vegna nauhyggjunnar sem felst henni.

Flestir frimenn eru sammla um a mrgum ldum siar, ea um 1800, hafi Kna enn veri rkasta hagkerfi heimsins. hfst inbyltingin Evrpu og drgust Knverjar aftur r en a var ekki hjkvmilegt. Japan var t.d. miklu lokara og einangrara samflag sem samt ni mjg skjtum tma a invast.

Orsakir ess a Knverjar drgust aftur r Evrpu 19. ld eru eflaust margar en mr finnst hpi a kenna um einni kvrun 15. ld sem langur tmi gafst til a sna vi.

Anna sjnarmi er t.d. a a hafi ekki borga sig fyrir Knverja a stunda millilandasiglingar 16. ld. eir hfu a miki forskot framleislu a fjrmagn leitai endanum anga, t.d. silfri fr Amerku. annig hafi forskot Knverja gert vrukra - sem skrir kannski hvers vegna forystujir missa eiginlega alltaf forystuna endanum.

Matti - 07/07/09 13:10 #

Enda passai g mig a nefna a kenningarnar eru sumar umdeildar :-)

bkinni er semsagt tala um a ar sem Kna hafi veri undir einni stjrn hafi fir ailar geta teki kvaranir (eins og a leggja niur siglingar) sem hafi haft hrif allt svi. mean Evrpa var sundurleitt svi ar sem enginn einn gat teki jafn drastska kvrun. En Evrpa vri sundurleit dreifust hugmyndir hratt milli landa.

annig hafi Klumbus geta gengi milli jarleitoga ar til hann fann einhvern sem var til a kosta fr hans.

bkinni er essi hugmynd svo tekin fram, m.a. vibka, og tengd vi str fyrirtkja og eininga. a er reyndar einnig nefnt a essi samkeppni milli eininga urfi ekki endilega a vera jkv. arna er etta reyndar ori ansi froukennt :-)

Stefn Plsson - 07/07/09 13:16 #

Jamm, aalvandinn viskiptum Evrpuba vi Kna var langt fram eftir ldum a tt Knverjar ttu fullt af vrum sem Evrpubar grintust, var a samband ekki gagnkvmt.

ess vegna er ekkert skrti vi a a Knverjar hafi ltt hirt um a sinna sjlfir millilandaverslun til vesturs.

Menningar- og efnahagslegu skringarnar virast v rkrttari hr en landafritskringar Jared Diamonds.

Sklaskring Diamonds er gt egar kemur a v a tskra skjta landvinninga Evrpumanna Amerku - en sem sguleg lggengiskenning hefur hn sna galla. Samkvmt henni hefu bar hinnar strjlblu Norur- og Vestur-Evrpu varla tt a eiga sns lii fr pestarblunum vi austanvert Mijararhaf. Gleymum v ekki a farsttir eru velflestar upprunnar Asu en ekki Evrpu.Hefu Asubarnir ekki tt a vera voldugastir me sklana sna a vopni?

Bragi Skaftason - 08/07/09 09:22 #

"Evrpa og asa (evrasa) hefur miklu betri forsendur til akuryrkju en nnur svi heimsins, essum svum var veurfar heppilegra og matjurtir meira mli en rum svum."

essi fullyring er einnig meira lagi vafasm ar sem nokkur bsldarlegustu svi heimsins finnast Norur Amerku og Suur Amerku. gtis dmi um forsendu sem flk hefur ekki stu til a setja spurningamerki vi n es a hafa ekkingu mlefninu.

Matti - 08/07/09 12:14 #

Lykilatrii er matjurtir og landlega. r voru ekki til staar sama magni eim svum. etta kemur allt fram bkinni.

a er miklu strra svi evrasu flekanum sem hentar til akuryrkju heldur en amerku flekanum, enda liggur hann fr norur til suurs og v minna svi sem er "rttum" breiddargrum.

arna koma hsdrin svo sterk inn. au voru ekki til staar amerku og flk urfti v a vinna jarveginn me hndunum.